Phụ nữ luôn mắc phải nhiều vấn đề hơn nam giới khi luyện tập thể dục - thể hình!

Tại sao?

Với giấc mơ muốn đạt được thành tích cao trong các kỳ thi đấu quốc gia & quốc tế, các vận động viên nữ luôn tập luyện năng nhọc & thậm chí quá mức. Cộng với việc ép cân (làm giảm cân xuống trọng lượng mong muốn) theo yêu cầu của Ban huấn luyện gây ra rất nhiều những bất thường cho cơ thể. Hậu quả của việc ép cân có thể gây ra những rối loạn mất cân bằng nước & chất điện giải trong cơ thể hoặc các tác dụng phụ của thuốc & chế độ ăn kiêng + tập luyện nặng. Cụ thể nhất là kinh nguyệt bất thường & những căng giãn quá mức & thậm chí rạn nứt ở các khớp, giây chằng & các cấu trúc khác trong hệ cơ xương khớp. Về lâu dài, những tác động này ảnh hưởng mạnh mẽ lên sức khỏe tổng quát.

Không ai có thể phủ nhận tầm quan trọng của thể dục thể thao. Chơi thể thao giúp cơ thể rất nhiều mặt cả sức khỏe thể xác lẫn sức khỏe tinh thần như tăng cường sức đề kháng, giúp máu huyết lưu thông tốt, chống trầm cảm, có tinh thần vững chải hơn trong cuộc sống, ... Tuy nhiên, nếu không đạt được sự cân bằng, phù hợp giữa thể chất & môn thể thao hoặc cường độ tập luyện thì sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.


Những rối loạn ở phụ nữ trong thể thao đỉnh cao:

Đó là 3 ảnh hưởng lên phụ nữ chơi thể thao chuyên nghiệp hoặc chơi thể thao với tần suất cao và cường độ mạnh. Bao gồm:

1. Ảnh hưởng đến thói quen ăn uống như ăn nhiều hơn, khẩu phần ăn khác đi, tỷ lệ giữa đạm- đường và béo thay đổi. Đôi khi còn gọi là chứng rối loạn ăn uống, háu ăn. Trẻ gái chơi thể thao ở cường độ cao cần nhiều năng lượng, vẫn thích ăn như nhu cầu của lứa tuổi nhưng chúng lại rất muốn giữ thân hình mảnh mai & trọng lượng hợp lý theo yêu cầu của Ban huấn luyện. Chính vì vậy mà mâu thuẫn đã xảy ra gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cơ thể. Họ có thể sử dụng rất nhiều các biện pháp để làm giảm hấp thụ năng lượng từ thức ăn ăn vào cơ thể (như gây nôn ói, gây thụt tháo, ...) hoặc gia tăng tập luyện hơn nữa để tiêu hủy năng lượng do ăn quá nhiều & thực hiện mục tiêu duy trì cân nặng hợp lý.

2. Ảnh hưởng rối loạn chu kỳ kinh nguyệt có thể dẫn đến loãng xương. Trẻ gái khi tham gia thể thao đỉnh cao hoạt động quá mức, ngay cả khi có kinh kỳ, làm cho cơ thể giảm sản xuất nội tiết tố sinh dục nữ (cụ thể là estrogen). Hậu quả là kinh kỳ không đều hoặc thậm chí mất kinh. Những trường hợp vận động viên trở thành chuyên nghiệp từ khi tuổi chưa dậy thì & sau này không thấy xuất hiện kinh kỳ thì gọi là mất kinh nguyên phát. Trường hợp trẻ gái sau khi đã có kinh & mất kinh khi tham gia thể thao đỉnh cao thì gọi là mất kinh thứ phát.

3. Ảnh hưởng lên sự phát triển của xương như làm cho xương mỏng dần và yếu đi (do việc gia tăng quá trình bào mòn xương). Nếu không điều trị hoặc bổ sung đầy đủ lượng calcium có thể dẫn đến mất tăng trưởng xương và gãy xương. Lý do dẫn đến loãng xương là nồng độ estrogen giảm thấp, đồng thời với chế độ ăn kiêng để ép cân. Tình trạng loãng xương còn gia tăng một khi chế độ tập luyện quá mức cần tiêu tốn rất nhiều calcium- thành phần chính cấu tạo nên xương. Thường thì tuổi thanh thiếu niên là khoảng thời gian tốt nhất cho cơ thể trẻ gia tăng tích tụ khối lượng xương. Trẻ gái hoặc phụ nữ tham gia thể thao đỉnh cao có nồng độ đỉnh của khối lượng xương thấp hơn người đồng trang lứa. Và do vậy, khi về già, lượng xương dự trữ thiếu hụt làm gia tăng nguy cơ loãng xương & gãy xương, nhất là thời kỳ mãn kinh.


Những yếu tố nguy cơ:

Hầu như tất cả các trẻ gái, phụ nữ đều rất quan tâm đến dáng vẻ bên ngoài của mình. Tuy nhiên, không phải bất kỳ người phụ nữ nào cũng có thể bị các triệu chứng trên mà có một nhóm hoạt động hoặc một nhóm người có nguy cơ rất cao để bị các chứng nêu trên. Những nguy cơ đó bao gồm:

* Các vận động viên chuyên nghiệp
* Chơi những môn thể thao cần phải "ép cân" như cử tạ, quyền anh, võ thuật, ...
* Không có thời gian thư giãn do chế độ tập luyện quá dày đặc
* Tăng cường tập luyện trước những kỳ thi đấu
* Bị áp lực, sức ép từ ban huấn luyện hoặc "cấp trên" để giành thứ hạng cao

Ngoài ra còn có thể kể đến những trường hợp do ganh tị, do tự kỷ, tuân theo chủ nghĩa hoàn hảo & những áp lực từ cuộc sống có thể làm gia tăng nguy cơ bị chứng này.


Triệu chứng:

Các dấu hiệu cảnh báo cho nguy cơ bị chứng rối loạn ở phụ nữ đỉnh cao bao gồm:

* Sụt cân
* Kinh nguyệt bất thường hoặc mất kinh
* Xanh xao & giảm khả năng tập trung, khó hoàn tất giáo án
* Cảm giác căng giãn quá mức ở các cơ xương khớp & các trạng nứt trong hệ thống dây chằng, xương, cơ có thể xuất hiện vi thể (không thấy được bằng mắt thường).
* Chấn thương, đau cơ

Những dấu hiệu gợi ý cho biết có thể đã bị các triệu chứng của các rối loạn ở phụ nữ chơi thể thao đỉnh cao:

* Có nhu cầu ăn uống thêm & ăn một mình
* Bận tâm về thức ăn & trọng lượng cơ thể
* Vẫn thèm uống nhiều nước & nhất là các loại nước soda ít dinh dưỡng
* Sử dụng các thuốc nhuận trường
* Xuất hiện nhiều lông tơ trên khắp cơ thể
* Xuất hiện thường xuyên hơn các bệnh lý răng miệng & rối loạn tiêu hóa
* Các biểu hiện của thiếu máu như say xẩm mặt mày, hoa mắt, xanh xao, ...
* Nhạy cảm với thời tiết lạnh
* Đau ngực & nhịp tim đập bất thường


Chẩn đoán:

BS sẽ hỏi vài thông tin & yêu cầu Bạn thực hiện một vài động tác liên quan. BS có thể hỏi về kinh kỳ, chế độ tập luyện & thói quen ăn uống. BS cũng có thể hỏi về những thuốc Bạn đang dùng như thuốc ngừa thai, thuốc chống táo bón hay các viên thuốc giảm cân.

Thật không dễ dàng để phát hiện các triệu chứng này vì hầu hết chúng là những thầm kín riêng tư của từng cá nhân & thậm chí người bệnh còn trang bị những kỹ năng dấu nhẹm các triệu chứng, nhất là chứng rối loạn ăn uống dạng háu ăn (Xem thêm bài viết Chứng rối loạn ăn uống ở tuổi vị thành niên).

BS chỉ có thể nhận biết khi người bệnh thành thật hoặc qua theo dõi thăm khám sức khỏe tổng quát định kỳ. Một số xét nghiệm máu & X-quang xương sẽ được tiến hành để xem tình trạng rối loạn nội tiết tố và tình hình mật độ xương.

BS cũng cần phải phối hợp với các huấn luyện viên, người thân, chuyên gia vật lý trị liệu & chuyên gia dinh dưỡng của vận động viên để tìm hiểu thêm về tình hình sức khỏe cũng như sức khỏe cảm xúc của họ.


Điều trị như thế nào?

Tình trạng mất kinh có thể tạm thời xảy ra sau nhiều tháng, tuy nhiên vấn đề quan trọng là cần thiết được điều trị thích hợp. Nếu không, vận động viên nữ này sẽ bị yếu cơ, căng giãn hệ thống dây chằng, khớp & giảm khả năng vận động trong thời gian đầu; về lâu về dài, cô ấy sẽ bị yếu xương, gãy xương, hủy hoại cơ quan sinh sản & các bệnh lý tim mạch.

Vấn đề điều trị cần thiết phải có sự tham gia của các chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo khẩu phần ăn hợp lý & có lợi cho sức khỏe để vận động viên này vẫn có thể tham gia chế độ luyện tập & thi đấu. BS sẽ tư vấn với ban huấn luyện để quyết định xem khối lượng bài tập như thế nào là phù hợp và thậm chí ngưng tập luyện thi đấu vì vấn đề an toàn cho sức khỏe của vận động viên. Một số vận động viên bị những dấu hiệu tâm thần tiềm ẩn như quá tập trung, ám ảnh đến thành tích phải đạt được hoặc quá tự kỷ & tự ái đến nỗi phải thực hiện cho bằng được giấc mơ của mình bằng mọi giá, họ cần phải được chăm sóc bởi các chuyên gia tâm lý.

Một vài trường hợp phải cần đến việc bổ sung lượng hormon từ bên ngoài cơ thể để tìm kiếm lại chu kỳ kinh nguyệt bình thường & phòng tránh mất khối lượng xương. Các BS khuyên dùng thuốc ngừa thai dạng viên uống trong giai đoạn đầu & đa số đạt hiệu quả cao. Calcium & vitamin D cũng được bổ sung thêm để gia tăng mật độ xương cho vận động viên.


Cách phòng tránh:

Đừng quá chủ quan với các triệu chứng nêu trên, những rối loạn ở các vận động viên đỉnh cao hoặc chơi thể thao quá mức cần thiết phải có sự tư vấn sức khỏe từ phía BS. Những gợi ý bên dưới nhằm giúp phòng tránh các hậu quả khó lường gây ra do việc vận động quá mức:

* Luôn theo dõi sát chu kỳ kinh nguyệt. Vấn đề này không quá khó khăn, đối với một phụ nữ bình thường nhất cũng có thể ghi chép lại những ngày kinh kỳ & phát hiện ra những chu kỳ bất thường hoặc những tháng mất kinh. Ngay lập tức trao đổi với BS, vì ngoài ra mất kinh còn là triệu chứng của ... mang thai.
* Không được bỏ bữa ăn trong khi đang tham gia chế độ tập luyện. Nên ăn nhiều các chất giàu năng lượng, thức ăn nhiều chất xơ & trái cây để bù đắp nhiên liệu tiêu hao cho việc tập luyện.
* Trao đổi với các BS, chuyên gia dinh dưỡng thường xuyên về tình hình sức khỏe của mình để họ có những can thiệp đúng lúc như cung cấp thêm Calcium, chất dinh dưỡng hoặc thậm chí là các viên thuốc nội tiết tố.
* Không có gì quý giá hơn sức khỏe. Áp lực từ phía gia đình, ban huấn luyện hoặc thậm chí từ bất kỳ ai đó đều cần phải được cân nhắc với tình hình sức khỏe cụ thể của Bạn. Thể thao & thi đấu cuối cùng cũng chỉ là một trò chơi. Đừng vì thiếu hiểu biết & tham vọng để rối trò chơi ấy làm tàn phế Bạn suốt quảng đời còn lại.